Beata Wilczek wsypała trzecią łyżeczkę cukru do kawy, choć od lat piła bez cukru w ogóle. Siedziała w poczekalni przychodni na Bemowie, czekając na wyniki matki, i dopiero po chwili zauważyła, co robi. Odstawiła kubek z automatu na parapet i wróciła do telefonu, na którym wciąż migał nieodebrany esemes od brata.
„Musimy pogadać o warsztacie. Przyjedź w sobotę."
Ten warsztat to była cała spuścizna po ojcu — hala przy ulicy Kolejowej w Pruszkowie, dwa podnośniki, kanał, klientela budowana przez trzydzieści dwa lata. Ojciec zmarł w marcu, w Wielki Czwartek, akurat gdy sąsiadka piekła mazurki i cała klatka pachniała pomarańczową skórką. Beata pamiętała ten zapach, bo nie mogła go już znieść — do dziś, kupując pomarańcze w Biedronce, zawracała wózek do innego działu.
Brat, Robert, przejął prowadzenie warsztatu tydzień po pogrzebie. Powiedział wtedy, że to tylko tymczasowo, żeby klienci nie uciekli do konkurencji przy Kraszewskiego. Beata się zgodziła — miała wtedy urlop macierzyński na wyjściu, dwoje dzieci, ferie za pasem, no i matkę po zawale, którą trzeba było wozić na kontrole. Nie było czasu wnikać w papiery.
Papiery okazały się problemem dopiero w lipcu, kiedy do Beaty zadzwonił notariusz — nie w sprawie spadku, tylko żeby dopytać, czy zgadza się na warunki umowy przekazania działalności, którą podobno już podpisała.
— Jakiej umowy? — spytała, stojąc w kuchni z telefonem między uchem a ramieniem, bo akurat obierała ziemniaki na obiad.
Okazało się, że wśród dokumentów spadkowych, które podpisywała u notariusza zaraz po pogrzebie — zapłakana, nieprzytomna z niewyspania, z dzieckiem na drugim tygodniu kolki — był też akt przenoszący jej udział w warsztacie na Roberta. Notariusz tłumaczył to jako „uporządkowanie sprawy, żeby jedna osoba mogła prowadzić firmę bez komplikacji podatkowych". Beata nie pamiętała, żeby czytała ten dokument uważnie. Pamiętała za to, jak Robert siedział obok i mówił: „podpisz tu, mamo już się zgodziła, to formalność".
Przez sześć tygodni Beata nie robiła nic. Gotowała obiady, odprowadzała starszą córkę do zerówki przy kościele św. Kazimierza, kupowała matce leki na receptę w aptece na rogu, gdzie farmaceutka zawsze pytała, czy ciśnienie się ustabilizowało. W tym czasie, jak się później okazało, Robert złożył wniosek o kredyt inwestycyjny w banku, zabezpieczony całym majątkiem warsztatu — łącznie z działką, którą ojciec kupił jeszcze w latach dziewięćdziesiątych za oszczędności z Niemiec, gdzie jeździł na saksy. Kredyt na sto dwadzieścia tysięcy złotych, na wymianę wyposażenia i, jak się plotkowało wśród mechaników, na spłatę długów karcianych szwagra.
W sobotę, o której pisał esemes, Beata pojechała do Pruszkowa. Zabrała ze sobą teczkę — nie z dokumentami prawnymi, bo tych jeszcze nie miała, tylko ze starymi zdjęciami z warsztatu, które znalazła, sprzątając mieszkanie matki. Ojciec przy pierwszym podnośniku, ojciec z Beatą jako nastolatką, trzymającą klucz nastawny większy od jej przedramienia. To był jej sposób, żeby przypomnieć sobie, po co jedzie — nie po kłótnię, tylko po to, co jej się należało.
Robert czekał w biurze, w tym samym fotelu, w którym kiedyś siadał ojciec, żeby liczyć utarg. Miał na sobie kombinezon roboczy, choć nie brudził rąk od miesięcy — zatrudnił dwóch mechaników z Ożarowa. Na biurku leżała kawa w kubku z logo dawnego sponsora klubu żużlowego, do którego ojciec kibicował.
— Podpisałaś to sama, z własnej woli — zaczął, zanim Beata zdążyła usiąść. — Nikt cię nie zmuszał.
— Byłam trzy tygodnie po porodzie i dwa tygodnie po pogrzebie taty. Nie czytałam, co podpisuję, bo ufałam, że mój brat nie robi mi krzywdy.
— To nie jest krzywda, to jest porządek. Ktoś musi prowadzić firmę.
— Zaciągnąłeś kredyt pod zastaw działki taty.
Beata wiedziała o tym, bo zadzwoniła do niej sąsiadka warsztatu, pani Krystyna, która od lat prowadziła obok sklep z częściami i widziała, jak przyjeżdżał doradca kredytowy z teczką dokumentów.
Robert milczał chwilę za długo.
— To inwestycja. Warsztat potrzebuje nowego sprzętu, żeby konkurować z ASO przy obwodnicy.
— A gdyby coś poszło nie tak ze spłatą? Bank przejmuje działkę. Działkę, która w połowie należy do mamy, bo to wspólny majątek z tatą.
Nie krzyczeli. To było gorsze niż krzyk — Robert unikał patrzenia na siostrę, obracał długopis w palcach, a Beata czuła, jak w gardle rośnie jej gula, twarda jak kamień, którego nie da się przełknąć razem ze śliną.
Wróciła do Warszawy tego samego dnia, ale nie do domu — pojechała prosto do kancelarii adwokackiej przy Marszałkowskiej, którą poleciła jej koleżanka z pracy, zajmująca się rozwodami i sprawami spadkowymi. Adwokatka, pani Sadowska, kobieta po pięćdziesiątce z okularami na łańcuszku, wysłuchała całej historii, robiąc notatki czerwonym długopisem, i powiedziała rzecz, która zmieniła wszystko:
— Jeśli podpisała pani ten akt pod wpływem błędu albo w warunkach wyłączających świadome powzięcie decyzji — a stan po porodzie i żałoba to są okoliczności, które sąd bierze pod uwagę — możemy złożyć wniosek o uchylenie skutków prawnych oświadczenia woli. To nie jest pewne, ale mamy podstawy.
Proces trwał cztery miesiące. Beata w tym czasie nie rozmawiała z Robertem poza wymianą esemesów w sprawie matki, która musiała jechać na rehabilitację kardiologiczną do Konstancina. Ojciec został na cmentarzu w Pruszkowie, a jego dwaj potomkowie kłócili się o to, co po nim zostało, jakby to mogło go wskrzesić albo uspokoić.
Sąd rejonowy w Pruszkowie wydał wyrok w listopadzie. Uchylił akt przekazania udziałów, uznając, że Beata podpisała dokument w stanie znacznie ograniczającym zdolność do świadomej oceny jego skutków — powołując się na opinię biegłego psychiatry, opartą na dokumentacji medycznej z połogu i zaświadczeniu od lekarza rodzinnego o stanie po stracie ojca. Udział Beaty w warsztacie — trzydzieści procent, zgodnie z pierwotnym testamentem — wrócił na jej nazwisko.
Beata nie urządziła awantury przed mechanikami. Zrobiła coś innego. Poszła do notariusza — tego samego, który sporządzał pierwszy akt, teraz spiętego i unikającego kontaktu wzrokowego — i podpisała dokument sprzedaży swojego udziału. Nie Robertowi. Panu Andrzejowi Kowalczykowi, mechanikowi, który pracował z ojcem przez ostatnie osiem lat, znał każdą śrubę w tym warsztacie i miał odłożone oszczędności na start własnej działalności. Sprzedała mu trzydzieści procent za sto dziesięć tysięcy złotych — cenę ustaloną przez niezależnego rzeczoznawcę, poniżej rynkowej, bo zależało jej bardziej na tym, kto wejdzie do spółki, niż na maksymalnym zysku.
Robert dowiedział się o tym, gdy pan Andrzej przyszedł do biura z aktem notarialnym w kopercie i położył go na biurku obok kubka po żużlowym sponsorze.
— Od dziś jestem współwłaścicielem. Trzydzieści procent, zgodnie z prawem. I chcę zobaczyć umowę kredytową, bo jako wspólnik mam do tego prawo.
Robert nie powiedział nic. Wyszedł z biura, zapalił papierosa pod wiatą na podwórku, mimo że rzucił palenie dwa lata temu, i patrzył, jak pies sąsiadki, kundelek imieniem Rudy, obwąchuje koło jednego z podnośników, tak jak robił to codziennie, odkąd Beata pamiętała.
Beata dowiedziała się o tej scenie od pana Andrzeja, który zadzwonił do niej wieczorem, żeby powiedzieć, że wszystko poszło zgodnie z planem. Siedziała wtedy na balkonie swojego mieszkania na Bemowie, matka drzemała w fotelu przed telewizorem, gdzie akurat leciały wiadomości o remoncie linii tramwajowej na Woli.
Beata odłożyła telefon na stolik i wróciła do kuchni, żeby wyjąć z piekarnika zapiekankę, zanim się przypali. Wieczorem zamówiła kwiaty na grób ojca, na sobotę, bo to była rocznica ślubu rodziców, i zapisała w kalendarzu, żeby w przyszłym tygodniu spytać pana Andrzeja, czy warsztat potrzebuje nowego harmonogramu zmian.
