Pytanie zadała dziesięcioletnia Zosia podczas niedzielnego obiadu. Powiedziała to lekko, z buzią ubrudzoną makowcem, nie wiedząc, że przy stole nagle zrobi się tak cicho, jakby ktoś wyłączył wszystkie dźwięki.
— Ja wybrałabym lato! — oznajmiła. — Bo są wakacje, truskawki i nie trzeba nosić czapki.
Jej mama się uśmiechnęła, tata rzucił coś o jesiennych grzybach, ale babcia Helena odłożyła łyżeczkę i spojrzała przez okno.
Za szybą padał pierwszy śnieg. Białe płatki przykrywały podwórko starego domu pod Krakowem, w którym Helena mieszkała samotnie od prawie czterech lat.
— A ty, babciu? — Zosia nie odpuszczała. — Jaką porę roku wybrałabyś na całe życie?
Helena długo nie odpowiadała.
Kiedyś powiedziałaby, że lato. Latem poznała Jana na festynie w Niepołomicach. Miał białą koszulę, trochę krzywo zawiązany krawat i odwagę, by poprosić ją do tańca, choć przez pół wieczoru stał pod drewnianą sceną i tylko na nią patrzył.
Latem brali ślub. Latem urodził się ich jedyny syn, Paweł. Latem jeździli starym fiatem nad Jezioro Rożnowskie, zabierając kanapki z jajkiem, termos herbaty i kraciasty koc.
Ale to właśnie latem Jan umarł.
Wyszedł rano podlać pomidory. Helena znalazła go godzinę później przy szklarni. Leżał spokojnie, jakby zasnął po ciężkiej pracy. Od tamtej pory nie potrafiła patrzeć na czerwone pomidory bez ucisku w gardle.
Po jego śmierci Paweł coraz rzadziej przyjeżdżał. Miał pracę w Katowicach, kredyt, dzieci, własne problemy. Z początku dzwonił codziennie, potem raz w tygodniu, a ostatnio głównie wtedy, gdy potrzebował, żeby matka odebrała paczkę albo przypomniała mu numer konta do opłacenia podatku za działkę.
Helena nie narzekała. Kobiety z jej pokolenia rzadko narzekały. Przyzwyczajono je, że mają rozumieć wszystkich, nawet jeśli nikt nie próbuje zrozumieć ich.
Tego dnia Paweł przywiózł rodzinę tylko dlatego, że Zosia uparła się zobaczyć babcię przed świętami.
— Chyba wybrałabym wiosnę — powiedziała w końcu Helena.
— Dlaczego? — zapytała wnuczka.
— Bo wiosną wszystko dostaje jeszcze jedną szansę.
Paweł drgnął. Spojrzał na matkę uważniej niż przez ostatnie lata. Dopiero wtedy zauważył, że jej dłonie są chudsze, a srebrne włosy zupełnie białe. Zobaczył też stojącą przy drzwiach walizkę.
— Mamo… dokąd jedziesz?
Helena wygładziła obrus.
— Sprzedałam dom.
— Co takiego?!
— Sama nie dam już rady. Dach przecieka, piec trzeba wymienić, a ogród zarasta. Znalazłam małe mieszkanie w Wieliczce. Na pierwszym piętrze, blisko przychodni.
Paweł zerwał się od stołu.
— Dlaczego nic mi nie powiedziałaś?
Helena spojrzała mu prosto w oczy.
— Mówiłam. Kilka razy. Ale zawsze byłeś zajęty.
Te słowa nie padły z wyrzutem. I właśnie dlatego zabolały go najbardziej.
Zosia zsunęła się z krzesła i objęła babcię.
— To ja będę przyjeżdżać do ciebie co tydzień.
Paweł odwrócił twarz, udając, że patrzy na śnieg. Przypomniał sobie wszystkie nieodebrane połączenia, odkładane wizyty i krótkie wiadomości: „Oddzwonię później, mamo”.
Później nigdy nie przychodziło.
W marcu Helena przeprowadziła się do Wieliczki. Paweł pomógł urządzić mieszkanie. Przywoził zakupy, naprawił szafkę, powiesił zdjęcie ojca. Nie dlatego, że matka tego wymagała. Po prostu wreszcie zrozumiał, że któregoś dnia może zabraknąć także jej.
Pierwszego ciepłego poranka Zosia przyniosła babci doniczkę z krokusami.
— Zobacz, babciu. Twoja wiosna przyszła.
Helena dotknęła delikatnych płatków i uśmiechnęła się przez łzy.
Nie można zatrzymać jednej pory roku na zawsze. Można jednak zdążyć obudzić coś, co przez długi czas wydawało się martwe.
A gdybyście wy mogli wybrać jedną porę roku na całe życie — którą byście wybrali?
