Krystyna Wasilewska obiera kukurydzę na ganku, pod niebem, które o siódmej wieczorem wciąż parzy skórę przy trzydziestu ośmiu stopniach. Wrzuca kolby jedna po drugiej do aluminiowego wiadra: na pieczoną kukurydzę, którą sprzedaje w soboty na targu w Nowym Dworze Mazowieckim, razem z papryczkami chili i koperkiem z półhektarowego poletka, piętnaście minut od wału wiślanego. Odkąd zmarł jej mąż, w 2019 roku, to ona decyduje, kiedy otworzyć śluzę na rowie melioracyjnym, kiedy sprzedawać i ile odłożyć na spłatę ciągnika.
Telefon wibruje na plastikowym stoliku. Dzwoni wnuk, ten, co studiuje rolnictwo w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.
— Babciu, włączyłem telewizor. Mówią, że susza jest w Australii, w Hiszpanii, na południu Polski. A jak tu też wszystko wyschnie?
Krystyna nie odpowiada od razu. Oczyszcza kolbę z resztek jedwabiu, wrzuca do kosza, wyciera dłonie o fartuch.
— Synku, dwadzieścia dwa lata liczę lata przed deszczem. I nigdy jeszcze wszystko nie wyschło naraz. Coś to zawsze powstrzymuje.
— To z badania, które właśnie opublikowali — mówi wnuk, a ona słyszy, jak przewraca kartki po drugiej stronie słuchawki. — Piszą, że kiedy woda w Pacyfiku ociepla się z jednej strony, rośnie susza tam, a z drugiej strony pada więcej. Jakby pustynia się przesuwała. Prawie nigdy nie wysycha cały świat naraz.
— To ja już wiem, synku. Tylko ty nadajesz temu nazwę, a ja liczę to w latach.
Dwa tygodnie później cena papryczek chili rośnie o pięćdziesiąt groszy na kilogramie, bo producenci z Podkarpacia zgłaszają straty z powodu braku deszczu. Skupiec z Warszawy — jeden z tych, co jeżdżą chłodnią do restauracji i barów — dzwoni do Krystyny i proponuje odkupić cały październikowy zbiór z góry, zanim cena wzrośnie jeszcze bardziej.
Tej nocy Krystyna nie może zasnąć. Siada przy kuchennym stole z brązową kopertą, w której od jedenastu lat odkłada na ciągnik, Ursusa, który wciąż spłaca w ratach w banku spółdzielczym w Nowym Dworze. Wyciąga banknoty, liczy je, chowa z powrotem. Jeśli podpisze teraz ze skupcem, zapewni sobie dobrą i pewną cenę. Jeśli poczeka, aż chili dojrzeje, może zarobić więcej — albo może się okazać, że wody w rowie zabraknie, że szkodniki przyjdą wcześniej, że zostanie bez niczego do sprzedania w październiku i bez pieniędzy, których jej już prawie wystarczało na ciągnik. Przelicza wszystko na serwetce trzy razy, skreśla liczby, sumuje od nowa. Za oknem poziom wody w rowie jest niższy niż przez całe lato; w tym tygodniu musiała się zmieścić z trzema sąsiadami w trzech, a nie pięciu turach podlewania.
Następnego dnia dzwoni do skupca i mówi nie.
— Jeśli wody w rowie starczy mi na pół hektara, sprzedam pół hektara. Nie sprzedam tego, co jeszcze nie urosło.
Skupiec nie odpuszcza: inni producenci już podpisali, rynek jest nerwowy przez suszę w kilku krajach naraz, warto zabezpieczyć cenę teraz, zanim będzie za późno.
— Niech pan posłucha — mówi Krystyna, stojąc przy swoim starym Fordzie Transicie z 2008 roku, ściskając w dłoni kluczyki — dwadzieścia dwa lata obserwuję, jak tam wysycha, to tu pada, a jak tu wysycha, to tam pada. To nie jest magia. To woda, która wędruje.
Rozłącza się. Stoi chwilę z ręką na klamce auta, serwetka z przeliczeniami wciąż leży zmięta na desce rozdzielczej, i sama nie wie, czy właśnie uratowała gospodarstwo, czy je przehandlowała za nadzieję.
Wrzesień przynosi niż znad Bałtyku, który zostawia niemal pięćdziesiąt milimetrów deszczu w okolicy. Poziom wody w rowie melioracyjnym znowu się podnosi. W październiku Krystyna zbiera cały swój półhektarowy plon, ładuje czterdzieści skrzynek do auta i wiezie je na targ w Nowym Dworze. Sprzedaje każdą skrzynkę o dwadzieścia złotych drożej, niż oferował jej skupiec z Warszawy w lipcu.
Tej nocy liczy pieniądze dwa razy na kuchennym stole — siedem tysięcy osiemset złotych — i chowa je do brązowej koperty. Z tą wpłatą brakuje jej już tylko trzech miesięcy do spłaty ciągnika. Nie zapisuje tego jako zwycięstwa w żadnym zeszycie; wie, że następnego lata rów może znów stać prawie suchy, a koperta znów za płaska.
W następną sobotę, na targu, ten sam skupiec z Warszawy znowu przechodzi obok jej stoiska. Widzi skrzynki świeżego chili, kartonową tabliczkę zapisaną ręcznie, dwóch klientów czekających w kolejce.
— Widzę, że dobrze pani poszło.
Krystyna nie odpowiada. Odważa pęczek koperku na starej wadze szalkowej, przesuwa odważnik o pół deki, zawija zieleninę w papier i podaje klientce, odliczając resztę z kieszeni fartucha. Skupiec czeka chwilę, nie dostaje nic więcej, więc w końcu odchodzi bez zakupów. Przy stoisku, na składanym krzesełku, wnuk kończy wpisywać do zeszytu z uczelni dzisiejsze wyniki sprzedaży do swojego projektu zaliczeniowego z ekonomii rolnictwa, a Krystyna odwraca się już do następnej osoby w kolejce.
