Ostatnie ściegi na sukni ślubnej Karoliny kończyłam sama, po zamknięciu zakładu, gdy maszyny reszty krawcowych już stały wyłączone, a przez okno wpadał zapach frytek z budki na rogu. Pracuję w tym atelier przy Piotrkowskiej od siedemnastu lat, robię poprawki, dopasowania, czasem cały strój od zera, i tę suknię pamiętam dobrze, bo Karolina sama przychodziła po godzinach, sama wybierała koronkę na rękawy, sama trzy razy zmieniała linię talii. Nie zlecała nikomu. Robiła to, bo umiała.
W dzień ślubu byłam w sali dla panny młodej w Urzędzie Stanu Cywilnego przy placu Wolności – zaproszona nie jako gość, tylko żeby dopiąć suknię w ostatniej chwili, bo obrębek się rozpruł podczas przymiarki. Za oknem lał deszcz, taki lipcowy, ciepły, i na parapecie leżały dwie szpilki do welonu, których panna młoda nie mogła nigdzie wpiąć – ręce jej się trzęsły, choć nie chciała tego pokazać.
Teściowa, pani Halina, trzymała przed nią kartkę papieru. Białą, sztywną, złożoną w kącie na trzy. W drugiej ręce – długopis ze złotą skuwką, taki, jaki się kupuje na prezent, a nie do podpisywania czegokolwiek na poważnie.
– To zwykła rodzinna umowa – powiedziała pani Halina, głosem, jakim się mówi do dziecka, które nie rozumie, że dostaje coś dobrego. – Bartek ci przecież tłumaczył.
Bartek, pan młody, stał przy drzwiach w granatowym garniturze, z kwiatem w klapie, którą Karolina sama mu przypięła rano, śmiejąc się, że bardziej boi się ukłuć szpilką niż iść do ołtarza. Teraz się nie śmiał.
Do rejestracji zostało dwadzieścia minut. Ja stałam z boku, z igłą jeszcze w ręku, i udawałam, że poprawiam falbanę, bo nie wiedziałam, gdzie mam podziać oczy.
– Ustaliliśmy, że po ślubie przeprowadzasz się do mnie – powiedziała Karolina. – I że twoją mamę nikt nie będzie krzywdził. Wszystko inne ustalałeś beze mnie.
Kartka, którą trzymała pani Halina, nie była nawet prawdziwym dokumentem od notariusza. Kilka linijek streszczało wszystko: po ślubie Karolina sprzedaje swoje mieszkanie na Widzewie, a pieniądze idą na zakup większego lokum dla „nowej rodziny" – zapisanego na Bartka. Dlaczego akurat na niego, nikt nie tłumaczył. Zakładano chyba, że powinno jej być miło.
Znałam to mieszkanie, bo Karolina kiedyś przyniosła mi zdjęcia, gdy je kupiła – małe, kawalerka, ale jej własna, wyremontowana za pieniądze z przeróbek sukienek po nieudanych zakupach i podszywania cudzych płaszczy. Kupiła je na starej, żeliwnej maszynie Singer, którą dostała od właścicielki zamkniętego już atelier na Wólczańskiej. Ta maszyna stała w rogu jej mieszkania jak stary pies, który nie chce zejść z legowiska.
– Mieszkanie kupiłam, zanim poznałam Bartka – powiedziała Karolina. – Nie zamierzam go sprzedawać.
Bartek odkleił się od drzwi, podszedł bliżej.
– Ile można się czepiać tych czterech ścian. To kawalerka. Mamy się tam gnieść całe życie?
– Nie mam nic przeciwko większemu mieszkaniu. Mam coś przeciwko temu, żeby moje sprzedawać na twoje nazwisko i pod dyktando twojej matki.
– Mama chce dobrze.
– Dla kogo?
Pani Halina westchnęła, poprawiła torebkę na ramieniu.
– Dla wszystkich. Mnie nogi bolą, ciężko mi samej. Bartek to jedyny syn. Ty jesteś kobietą, powinnaś myśleć szerzej, nie tylko o swoich nitkach, szmatkach i taborecie pod oknem.
Taboret pod oknem – tak nazywała kącik roboczy Karoliny, tę samą maszynę Singer, na której ta całymi nocami obrębiała cudze płaszcze i szyła fartuszki do przedszkola, żeby uzbierać na wkład własny.
Bartek to wszystko przecież znał. Sam kiedyś mówił Karolinie, słyszałam to na własne uszy, gdy przyszedł po nią do zakładu – że kocha w niej to, że wszystko robi sama, że przy niej się nie boi. Wyszło na to, że nie bał się nie przy niej. Tylko jej kosztem.
– Niczego nie podpiszę – powiedziała Karolina.
Pani Halina przestała się uśmiechać.
– To po co cały ten spektakl?
Zapadła cisza, w której słychać było tylko deszcz o szybę i tykanie zegara na ścianie urzędu. Kierowniczka USC zajrzała przez uchylone drzwi, spojrzała na zegarek, powiedziała, że zaczynają za piętnaście minut, i wycofała się, wyczuwając, że coś tu się psuje.
Karolina odłożyła welon na krzesło. Zdjęła bukiet z parapetu i postawiła obok kartki z długopisem.
– Wyjdę teraz – powiedziała spokojnym, równym głosem, bez żadnej sceny – i pójdę do sali. Powiem, że ślubu nie będzie. Albo, Bartku, ty teraz mówisz swojej mamie, że kartkę chowa do torebki i nikt więcej o mieszkaniu nie wspomina. Wybór jest twój, nie mój.
Bartek popatrzył na matkę. Matka na niego. Nikt nic nie powiedział przez dłuższą chwilę.
– Halino, schowaj to – powiedział w końcu, cicho, prawie niesłyszalnie.
Ślub się odbył. Widziałam ich potem, jak wychodzili z sali, ona z bukietem przyciśniętym do sukni, którą sama uszyła, on obok, bez kwiatka już w klapie, bo się rozpiął gdzieś po drodze. Pani Halina szła trzy kroki za nimi, z torebką przyciśniętą do boku, jakby w środku wciąż leżała ta kartka.
Rok później Karolina wpadła do zakładu z zamówieniem – suknia dla klientki, mankiety trzeba było skrócić. Powiedziała mi wtedy, mimowolnie, przy przymiarce, że mieszkanie na Widzewie zostało sprzedane – ale przez nią samą, nie na życzenie teściowej. Kupiła za to dwupokojowe na Zgierskiej, zapisane na siebie, i przeniosła tam maszynę Singer razem z resztą rzeczy. Bartek się wprowadził do niej. Nie odwrotnie.
– Halina przychodzi na obiady – powiedziała, wpinając szpilkę w materiał. – Ale klucza do tego mieszkania nie ma i mieć nie będzie.
Nic więcej nie dodała. Nie musiała.
